Jak osiągnąć work-life balance w pracy zdalnej lub zdalnym studiowaniu

Jeśli pracujesz lub uczysz się zdalnie i odczuwasz spadek motywacji albo po prostu zauważasz, że do idealnej równowagi jeszcze trochę Ci brakuje, to znak, że potrzebujesz zastrzyku wiedzy z zakresu work-life balance.
Czym właściwie jest work-life balance?

Termin work-life balance (WLB) nie jest nowym odkryciem sezonu, natomiast w żadnym wypadku nie można odmówić mu popularności w czasach, kiedy wielu uczniów, studentów i pracowników musiało zmierzyć się z nagłą reorganizacją swoich obowiązków w warunkach domowych. Źródła nie są jednoznaczne co do autora koncepcji WLB ani dokładnej daty jej narodzin, możemy jednak śmiało założyć, że tego niebagatelnego odkrycia dokonano już ponad 40 lat temu w Ameryce.

Pytanie nasuwa się samo, czy po niespełna półwieczu istnienia tego zwrotu nadal możemy przypisywać mu pierwotne znaczenie?

Zacznijmy zatem od uporządkowania nomenklatury. Pomimo swojego już słusznego wieku nazwa WLB nie doczekała się polskiego odpowiednika. Na potrzeby tego krótkiego opracowania będziemy się posługiwać zamiennie terminem równowagi, ponieważ właśnie to słowo jest kluczem do zrozumienia nowoczesnej wersji work-life balance.

Oczywistym i jednocześnie fundamentalnym założeniem WLB jest zachowanie równowagi pomiędzy profesjonalną sferą życia, a jego prywatną częścią. Brzmi trywialnie, lecz gdyby tak naprawdę było problemy związane z przepracowaniem, a w skrajnych przypadkach pracoholizmem lub wypaleniem zawodowym już dawno przestałyby nas nękać. Co za tym idzie doskonały stan równowagi jest niezwykle trudny do osiągnięcia, a prawidłowe i przemyślane realizowanie założeń WLB powinno służyć zbliżeniu się do wspomnianego optimum.

Dlaczego jest tak ważny?

Ustaliliśmy już założenia i cel harmonizacji życia prywatnego z zawodowym, wiemy już zatem, że esencją problemu jest umiejętność wprawnego przełączania się pomiędzy rolami społecznymi w zależności od warunków panującej sytuacji. Sedno sprawy tkwi w jej socjologicznej naturze i fakcie, że jako ludzie, w przeciwieństwie do komputerów nie potrafimy w jednej chwili zamknąć „programu praca” i w następnej sekundzie uruchomić „aplikację wspierający rodzic” lub „ukochana córka”.

Nie zależy nam jednak na wypracowaniu maszynowych funkcji lub odruchów, ponieważ nie jest to w stanie zwyczajnie zastąpić naturalnych reakcji. Natomiast należy skupić swoją uwagę, aby nie dopuścić do zazębiania się tych „funkcji”. Podkreślając jeszcze raz humanizm omawianego zjawiska wróćmy do przykładu komputera, uruchomienie zbyt dużej ilości programów w pamięci podręcznej może w prosty sposób doprowadzić do zwarcia i w konsekwencji zakłócenia pracy systemu operacyjnego. Do podobnych zwarć i nieprawidłowości naruszających naszą mentalną równowagę może dojść w sytuacji, kiedy mówiąc kolokwialnie przynosimy pracę do domu, co oznacza, że obowiązki służbowe zakłócają lub uniemożliwiają pełne uczestnictwo w aktywnościach rodzinnych lub innego rodzaju prywatnych zajęciach.

Sytuacja może być również odwrotna, wbrew ogólnym przekonaniom WLB nie tylko chroni nasze środowisko prywatne przed negatywnym wpływem obowiązków służbowych. Prawidłowa równowaga jest najlepszym przyjacielem efektywności w profesjonalnym obszarze życia. Pozwala pracownikom, by odłożyć na bok ich prywatne interesy i skupić uwagę na realizowanych celach. Do tej pory skupialiśmy się na interpretacji założeń WLB biorąc pod uwagę głównie interes osoby zatrudnionej. Należy jednak pamiętać, że po drugiej stronie umowy społecznej zasiada pracodawca, z punktu widzenia którego dobro pracownika powinno stanowić cel nadrzędny, ponieważ jest ono bezpośrednio powiązane z wyżej wymienioną efektywnością w realizacji celów organizacji.

Garść statystyk

Pracodawca lub w przypadku uczniów i studentów nauczyciel, któremu zależy na utrzymaniu wysokiego poziomu efektywności powinien zdawać sobie sprawę z istnienia konkretnych narzędzi work-life balance, które skutecznie wpłyną na poziom motywacji. Należą do nich m.in. optymalny czas i organizacja pracy, dogodne usytuowanie miejsca pracy, odpowiednia ilość odpoczynku lub wsparcie socjalne.

Wyniki badania Departamentu Służby Cywilnej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wskazują jednoznacznie, że kluczowym czynnikiem wpływającym na motywację pracownika może być możliwość wyjścia z pracy w celu załatwienia ważnej sprawy lub dostęp do miejsca parkingowego na terenie urzędu. Pozostałe ważne w budowaniu motywacji pracownika narzędzia znajdują się na diagramie poniżej.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Departamentu Służby Cywilnej KPRM

Wysokie znaczenie równowagi między pracą a życiem prywatnym potwierdzają rezultaty badania Randstad Employer Brand Research 2019. Wskazują one, że już 40% badanych pracowników wykazuje się znajomością i docenieniem koncepcji WLB.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyników badania Randstad Employer Brand Research 2019

Wreszcie, aby podsumować ten krótki segment statystyczny musimy odwołać się do przyczyn wpływających na zmianę miejsca zatrudnienia. W tym celu posłużą dane pochodzące z raportu płacowego Hays 2019. Nieco ponad 1/5 ankietowanych pracowników wskazuje brak WLB jako bezpośrednią przyczynę chęci zmiany pracy. Fakt ten po raz kolejny potwierdza tezę, że równowaga między życiem prywatnym i profesjonalnym jest niezwykle istotna.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyników Raportu Płacowego Hays 2019

Home office sprzyja czy zagraża równowadze?

Istota koncepcji WLB nie stanowi już dla nas tajemnicy, ponadto opracowania statystyczne dowodzą jej realnej wartości, pozostaje zatem odpowiedzieć na fundamentalne dla tego artykułu pytanie, czy home office sprzyja czy może zagraża równowadze? Można by pokusić się o nonszalanckie „to zależy”, jednak nie rozwiązuje to problemu, dlatego jedynym wyjściem z tego impasu będzie konfrontacja zarówno z szansami jak i zagrożeniami, które stwarza home office dla procesu osiągnięcia i utrzymania równowagi.

Zagrożenia

Zacznijmy od złych wieści, czyli zagrożeń, przed którymi należy zabezpieczyć się, gdy realizujemy nasze obowiązki służbowe lub naukowe w domu. Pierwszym z nich i bezsprzecznie najgroźniejszym jest brak z góry określonych ram przestrzennych i czasowych. Dla przykładu, na etacie obowiązki służbowe realizujemy zazwyczaj między 8:00-16:00, natomiast na uczelni obowiązuje nas z góry określony plan zajęć. Dodatkowo środowisko biurowe podobnie jak sala wykładowa narzuca pewien kodeks zachowań znacząco różny od indywidualnych przyzwyczajeń domowych. Dobrą praktyką będzie narzucenie naszej pracy w domu pewnych norm obecnych w wyżej wymienionych przykładach. Z pewnością przyczyni się to do znacznego usystematyzowania i hierarchizacji realizowanych zadań.

Ryzykiem powiązanym z brakiem nadrzędnej organizacji jest znacząca ilość dystraktorów otaczających nas w domu. Głośna pralka, hałasujący zwierzak, a może sąsiad pianista, ta lista może ciągnąć się bez końca w przeciwieństwie do ludzkiej cierpliwości. Jedyne co można poradzić osobom narażonym na tak rozpraszające bodźce to dobrze wygłuszone słuchawki i kojąca playlista. Dodatkowy problem pojawia się w sytuacji, gdy więcej niż jedna osoba w gospodarstwie domowym realizuje swoje obowiązki służbowe zdalnie. Należy wtedy upewnić się, czy posiadamy odpowiednie warunki, aby nie zakłócać wzajemnej pracy lub nauki.

Abstrahując od działania czynników zewnętrznych. Ogromne znaczenie ma nasza wewnętrzna motywacja, która bez stałego fizycznego i werbalnego kontaktu ze środowiskiem służbowym może znacząco ucierpieć. Odnosi się to bardziej do osób zarządzających niż wykonujących swoje obowiązki pracowników. Nawet zdalna forma kontaktu z członkami zespołu, znajomymi z pracy, uczelni może skutecznie podnieść na duchu i odbudować utracony zapał.

Szanse

Pomimo omawianych zagrożeń home office oferuje szereg korzyści, których nie należy się spodziewać w warunkach pracy lub nauki stacjonarnej. Nasz dom jest bezsprzecznie miejscem znanym nam najlepiej, w którym czujemy się najbezpieczniej. Przebywanie w strefie komfortu wpływa stymulująco na ogólne samopoczucie. Lecz co ważniejsze na zdolność do kreatywnego myślenia i szukania nieszablonowych rozwiązań. Jest to z pewnością ogromny atut dla pracowników branż kreatywnych lub zawodów i kierunków o wysoce zdywersyfikowanych obowiązkach.

Kolejnym pozytywnym aspektem pracy zdalnej jest szereg drobnych udogodnień niedostępnych w wariancie stacjonarnym. Możliwość wygodnego ubioru, dostęp do napojów lub indywidualna organizacja dnia pracy w sposób często niezauważalny podwyższają komfort pracy. W konsekwencji prowadząc do poprawy jej jakości. W myśl zasady, że wielkie sukcesy są wypadkową sumy drobnych działań, pamiętajmy, że osiągnięciu optimum sprzyjają z pozoru nieistotne czynniki.

Tematem zasługującym na rozwinięcie jest elastyczność w organizacji pracy lub nauki. W dobie pracy i nauki zdalnej owa możliwość jest nareszcie należycie doceniona i staje się coraz bardziej powszechna. Każdy organizuje swoją pracę w nieco inny sposób. Co za tym idzie pewne osoby będą bardziej efektywne w godzinach porannych. Za to inna grupa jednostek skupienie doskonałe osiąga dopiero wieczorem. Dzięki home office nikt nie jest poszkodowany i może w znacznie większym stopniu realizować swój styl zarządzania pracą. Ta możliwość doskonale ilustruje indywidualny charakter koncepcji WLB i przemawia za pozytywnym wpływem pracy zdalnej na kształtowanie wewnętrznej równowagi.

5 porad i sposobów jak osiągnąć równowagę
Odłóż smartphone

Bardzo dobrym i jednocześnie zdrowym nawykiem jest ograniczenie korzystania ze smartphone. W szczególności aplikacji social media, które są naczelnym wrogiem produktywności. Jeżeli posiadasz telefon służbowy, bardzo dobrą praktyką będzie nie instalowanie na nim niepotrzebnych aplikacji. Pozwoli nam to na dobre oddzielenie sfery służbowej od prywatnych interesów, a co ważniejsze wesprze efektywne zarządzanie czasem.

Tylko jedna rzecz naraz

Domowe otoczenie sprzyja łączeniu obowiązków służbowych z rozmaitymi aktywnościami. Oczywiście nie ma nic złego w umiejętnym łączeniu drobnych prac domowych z mniej angażującymi zadaniami. Należy natomiast uważać, aby wyodrębniać bardziej wymagające cele i realizować je w maksymalnym skupieniu. Dopiero po zakończeniu danego etapu rozpoczynać kolejne zadanie.   

Przełam rutynę

W niezmiennym otoczeniu łatwo popaść w rutynę i utracić entuzjazm, a co gorsza motywację. Aby do tego nie dopuścić przypomnijmy sobie fragment o indywidualnej organizacji pracy. Wszystko w gruncie rzeczy zależy od ciebie. Odpowiednie urozmaicenie rutynowych czynności innymi obowiązkami. Czasem relaks lub aktywność fizyczną pomogą zapomnieć o rutynie oraz zapewnią produktywne zagospodarowanie czasu.

Możesz też mieć hobby

Brzmi niezwykle trywialnie, jednak posiadanie hobby, które można realizować w warunkach domowych jest nie tylko sposobem na umilenie czasu wolnego. Przede wszystkim jest cennym narzędziem w doskonaleniu równowagi. Najprostszym przykładem będzie zanurzenie się codziennie na jakiś czas w świat książki lub filmu. Pozwala to na oderwanie od nauki lub obowiązków służbowych, a co ważniejsze może stanowić cenne źródło inspiracji lub motywacji.

Są rzeczy ważne i ważniejsze

Będąc wciągniętym w wir obowiązków łatwo zapomnieć o priorytetach. Kariera zawodowa bądź naukowa jest niewątpliwie bardzo istotnym aspektem życia człowieka XXI wieku. Nie jest jednak najważniejsza. Ostatecznie prawdziwy WLB może zostać osiągnięty tylko w sytuacji, gdy sfera profesjonalna nie przyćmiewa naszego prywatnego dobrostanu. Na koniec dnia, niech priorytetem zostaną nasi najbliżsi.

Wiedza zdobyta, techniki utrwalone, pozostaje jedynie wdrożyć je w życie. Pamiętaj, że dążenie do równowagi to długotrwały proces, którego osiągnięcie wymaga cierpliwości i konsekwencji w działaniu. Powodzenia!